Podkowa Leśna Miasto – Ogród

Miasteczko liczące 3700 mieszkańców, położone 25 km na zachód od Warszawy. Połowę powierzchni gminy Podkowa Lesna (ok. 500 ha) zajmuje zwarty kompleks lesny – ulubione miejsce spacerów (także rowerowych) mieszkańców i przyjezdnych. Terenów lesnych i zadrzewionych nie brakuje także w samym miescie. Podkowa nie jest zwyczjnym małym miasteczkiem. Jest jednym z nielicznych w Europie miast – ogrodów, które powstały na początku XX wieku i przetrwały do dzis w niezmienionym kształcie urbanistycznym. Twórcy idei miast – ogrodów – Anglikowi Ebenezerowi Howardowi – przywiecała mysl życia na wsi i pracy w miescie, współistnienie z przyrodą bez rezygnacji z dogodnosci cywilizacyjnych. W ideę miast – ogrodów wpisana była odpowiedzialnosć i współdziałanie mieszkańców dla dobra miasteczka. I rzeczywiscie trzeba było od pierwszych osadników dużo aktywnosci i samozaparcia aby na „dzikich” terenach budować domy. Rok 1925 przyjmuje się jako początek powstania Podkowy Lesnej, ale pomysł zbudowania miasta na terenach lesnych powstał przed I wojną swiatową, a plan urbanistyczny Antoniego Jawornickiego kilkanascie lat poźniej. Do powstania miasta walnie przyczyniły się Elektryczne Koleje Dojazdowe, które od 1927 roku do dzis (o zmienionej nieco nazwie – Warszawskie Koleje Dojazdowe, które od 1927 r.) łączą Podkowę z Warszawą. Budowa EKD była jedną z pierwszych inwestycji Spółki Akcyjnej „Siła i Swiatło”, która powstała w miesiąc po odzyskaniu niepodległosci w 1918 r. Wsród założycieli spółki z o.o. „Miasto – Ogród Podkowa Lesna, która zajmowała się sprzedażą terenów budowlanych przyszłego miasteczka, byli członkowie spółki „Siła i Swiatło”. .W ten sposób na początku II Rzeczpospolitej realizowano nowatorski pomysł budowy osiedli mieszkaniowo – wypoczynkowych z dobrą komunikacją do dużych miast. Wszystkimi sprawami organizacji osiedla początkowo zajmował się Zarząd Dóbr Podkowa Lesna a później organizacje samorządowe w tym Towarzystwo Przyjaciół Miasta – Ogrodu Podkowa Leśna. Aż do II wojny swiatowej budowało się coraz więcej domów, powstawały drogi i ulice, budował się klub sportowy z kawiarnią – restauracją, porządkowano park, założono kort tenisowy i tor saneczkowy, próbowano urządzić i wykorzystać dla celów sportowych staw w centralnej częsci parku. Od 1932 r. działał Komitet Budowy Koscioła, który w ciągu roku doprowadził do budowy koscioła, a w 1934 r., a w 1934 powstał projekt przykoscielnego ogrodu. Projekt ten realizowano w latach 40 oraz po wojnie, a prace porządkowe i upiększające trwają do dzisiaj. Budowie koscioła patronował Automobilklub, Aeroklub i Polski Zw. Motorowy. Pierwsze swięcenie samochodów (autosacrum) odbyło się 5. XI. 1933 r. w dniu poswięcenia koscioła pod wezwaniem sw. Krzysztofa. Uroczystosć początkowo odbywała się 3 maja potem została przeniesiona nalipiec. Z przerwą w latach 1955 – 1965 autosacrum sciąga do Podkowy co roku setki samochodów. Uroczystosć rozsławiła Podkowę i doceniły to nawet władze PRLowskie.
Podkowa od samego początku przyciągała ludzi aktywnych, wykształconych, przedsiębiorczych, z fantazją. W większosci byli to mieszkańcy Warszawy, którzy budowali w Podkowie swoje letnie domy lub kupowali działki jako lokatę kapitału. Ówczesne warunki nie zachęcały do stałego osiedlania się. Brakowało sklepów, obiektów kulturalnych, szkoły, dobrych nawierzchni ulic. W 1938 r. stałych dorosłych mieszkańców było tylko 523, według innych wyliczeń trzykrotnie więcej. Po powstaniu Warszawskim do Podkowy przybyło wielu bezdomnnych warszawiaków. Działał szpital, szkoła, liczne sklepiki i restauracyjki. Domy letnie stały się dla wielu włascicieli i ich rodzin miejscami stałego zamieszkania, dodatkowo dogęszczonymi przez lokatorów kwaterunkowych. Podkowa straciła charakter letniska a stała się prawdziwym małym miasteczkiem.

Nie byłoby Podkowy, jej historii, sławy gdyby nie kilka przedsiębiorczych osób, którzy utopijną mysl zamienili w rzeczywistosć. Zamienić mieszkanie w Warszawie (ze swiatłem, wodociągiem, kanalizacją, komunikacją itd.) na życie w spartańskich warunkach na wsi to była decyzja wymagająca odwagi. Taka decyzję podejmowali najczęsciej zamożni młodzi ludzie.. Braki rozrywki i kultury zastępowało życie towarzyskie. A było ono bogate, bo do Podkowy przyjeżdżali pisarze, poeci, muzyce, malarze – o znanych nazwiskach. W Podkowie mieszkała i bywała elita inteligencji polskiej. Społeczeństwo złożone z indywidualistów narzucało sobie samym zakazy i ograniczenia w zagospodarowywaniu własnych działek, budowie domów, użytkowaniu terenów wspólnych – miejskich. Te zakazy i nakazy zostały wpisane w pierwszy plan zagospodarowania przestrzennego miasta w 1994 r. Trudne warunki budowy miasta ogrodu, lata okupacji i lata powojenne kształtowały patriotyzm lokalny i obywatelskie postawy. Do dzis widoczna jest odrębnosć podkowiańskiego społeczeństwa od społeczeństw innych małych miasteczek. W latach osiemdziesiątych kwitła działalnosć opozycyjna, której głównym osrodkiem był kosciół z proboszczem ks. Leonem Kantorskim. Po 1989 r. powstały lokalne gazetki, bardzo prężnie działało Towarzystwo Przyjaciół Miasta – Ogrodu Podkowa Lesna, a także Miejski Osrodek Kultury organizujący ciekawe seminaria i konferencje. W Muzeum A i J. Iwaszkiewiczów w Stawisku powodzeniem ponadlokalnym cieszą się koncerty i naukowe wykłady urządzane przez Stowarzyszenie Ogród Sztuk i Nauk.
Coraz przybywa kolejna książka o Podkowie. Sesje Rady Miasta są licznie odwiedzane przez mieszkańców, którzy zawsze w każdym punkcie obrad mają prawo zabrać głos. Podkowa jest inna od innych miasteczek. Ma wszystkie zalety małego miasta, ale brak w niej małomiasteczkowosci.
Liczne sklepiki spożywczo- warzywno-mięsne ułatwiają codzienne zakupy, a personel zna gusty swoich klientów, doradzi, pomoże, a nawet przypomni o koniecznosci kupna czegos o czym się zapomniało. W Urzędzie Miejskim nie jest się uciążliwym petentem ale znanym sąsiadem. Dwie dobre szkoły podstawowe i trzy gimnazja oraz liceum pozwalają zapewnić dzieciom i młodzieży naukę na miejscu, bez jeżdżenia do Warszawy. Podkowa cywilizuje się – wodociąg objął już prawie cały obszar miasta, skanalizowana jest też większa jego częsć. Po zakończeniu tych inwestycji poprawiona będzie zapewne nawierzchnia ulic. Codzienne życie ułatwia prowadzony od kilku lat odbiór segregowanych smieci. Latem jeździ samochód rozwożący lody, dający o sobie znać znanym nie tylko dzieciom sygnałem dźwiękowym.
Podkowa jest liczna w każdej porze roku. Trzy rezerwaty przyrody, w tym jeden w obrębie zabudowanej częsci miasta, liczne drzewa – pomniki przyrody, piękne stare wille będące w rejestrze zabytków lub pod ochroną konserwatorską, wielki kompleks leny z wyznaczonymi trasami wycieczek pieszych i rowerowych zachęcają do zwiedzania naszego miasta ogrodu.
I chociaż kolejne pokolenia narzekają na ciężkie czasy, to w Podkowie zawsze żyje się troszeczkę lżej. Może to tak jest od tych drzew, od czystego powietrza, a może tacy są tu ludzie. Warto przyjechać lub zamieszkać w Podkowie.

(opracowała Jolanta Fortini)